تبلیغات

دیشب که نمیدانستم برای کدام یک از درد هایم گریه کنم کلی خندیدم . . . صادق هدایت

اسلایدر

بامن از ایران بگو - یلدای ایرانی در میان اقوام ایرانی
بامن از ایران بگو
ما برای وصل کردن آمدیم
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 30 آذر 1391 توسط میثم | نظرات ()

یلدا جشنی است با قدمت 7000 ساله که در میان ایرانیان با فرهنگ اقوام مختلف این سرزمین گره خورده است. در این شب همه افراد خانواده از پیرترین تا جوان ترین دور هم جمع می‌شوند و تا سپیده دم برای گرامیداشت طولانی‌ترین شب سال مانند پسته‌های خندان سفره‌های یلدا با هم شادمانی می‌كنند. تقریبا به اندازه تمام شهرهای كشور تنوع در آداب و رسوم برگزاری مراسم شب یلدا وجود دارد؛ در این گزارش تلاش كردیم گوشه‌ای از آیین‌های زیبا و منحصر به فرد شب یلدا در میان اقوام مختلف ایرانی را به تصویر بكشیم.

 

 

یلدا جشنی است با قدمت 7000 ساله که در میان ایرانیان با فرهنگ اقوام مختلف این سرزمین گره خورده است. در این شب همه افراد خانواده از پیرترین تا جوان ترین دور هم جمع می‌شوند و تا سپیده دم برای گرامیداشت طولانی‌ترین شب سال مانند پسته‌های خندان سفره‌های یلدا با هم شادمانی می‌كنند. تقریبا به اندازه تمام شهرهای كشور تنوع در آداب و رسوم برگزاری مراسم شب یلدا وجود دارد؛ در این گزارش تلاش كردیم گوشه‌ای از آیین‌های زیبا و منحصر به فرد شب یلدا در میان اقوام مختلف ایرانی را به تصویر بكشیم.
 

همه ایرانی‌ها سی‌امین شب آذر هر سال را با نام شب یلدا (تولد خورشید) جشن می‌گیرند؛ جشنی ملی كه برای همه در یك روز برگزار می‌شود اما در هر گوشه‌ای از كشور و در هر شهری با آداب و رسومی ویژه كه جشن آنها را از دیگران متمایز می‌كند.

تقریبا به اندازه تمام شهرهای كشور تنوع در آداب و رسوم برگزاری مراسم شب یلدا وجود دارد؛ در این گزارش تلاش كردیم گوشه‌ای از آیین‌های زیبا و منحصر به فرد شب یلدا در میان اقوام مختلف ایرانی را به تصویر بكشیم.

سفره رنگین و فال حافظ شیرازی‌ها

شاید اهالی هیچ شهری به اندازه شیرازی‌ها ادعای حافظ خوانی و گرفتن فال حافظ را در شب یلدا نداشته باشند. شیرازی‌ها هم مانند دیگر خانواده‌های ایرانی شب یلدا را با حضور در منزل بزرگان فامیل و در جمع اقوام و آشنایان تا اوایل صبح بیدار می‌مانند.

در سفره شب یلدای شیرازی‌ها كه بی‌شباهت به سفره هفت سین نوروز نیست، آینه، چند شمع روشن، اسفند و انواع تنقلات شامل نخودچی، كشمش، حلوای ارده و آجیل مشكل گشا، رنگینك، ارده شیره، خرما، انجیر، به همراه چند شاخه گل قرار می‌گیرد.

در كنار سفره شب یلدا در ظرفی زیبا مقداری اسپند می​سوزانند تا عطر آن در فضای اتاق بپیچد، از میوه‌ها هم انار و مركبات و بویژه هندوانه باید در سفره باشد.

شیرازی‌ها به این موضوع معتقدند در شب یلدا آنها كه گرم مزاجند باید حتماً انواع خنكی‌ها مانند هندوانه بخورند تا طبعشان برگردد و سرد مزاج شوند و آنها كه سرد مزاجند، باید در این شب انواع خوراكی‌های گرم مانند خرما، رنگینك، انجیر و ارده شیره بخورند تا مزاج آنها نیز به سمت گرم شدن برود.

بختیاری‌ها و شاهنامه‌خوانی

اگر شب یلدا را مهمان جمع گرم یك خانواده بختیاری باشید، می‌بینید كه در این شب به جای فال حافظ بساط شاهنامه‌خوانی برپاست.

یكی از رسوم جالب بختیاری‌ها در شب یلدا این است كه آنها نان‌های محلی به نام گرده را با قطر زیاد می‌پزند و در میان این نان‌ها مهره آبی رنگی به نام لپك قرار می‌دهند، وقتی در شب یلدا نان‌ها تقسیم شد هركس كه در قطعه نان او لپك پیدا شود در اصطلاح خوش شانسی می‌آورد و تا سال آینده بخت و اقبال با او یار خواهد بود.

بختیاری‌ها در این شب كدو تنبل‌های بزرگی كه نماد خورشید بر آن‌ها حك شده را آب‌پز می‌كنند و آن ‌را ریز ریز خرد می‌كنند و با آش كشك می‌خورند.

كرمانی‌ها و كوله​ای پر از هدیه هیزم شكن

حكایت شب یلدا در میان كرمانی‌ها با آن داستان قدیمی معروفش شنیدنی است ؛ كرمانی‌ها شب یلدا را تا صبح بیدار می‌مانند و این شب زنده‌داری هم برای خودش حكایت جالبی دارد. كرمانی‌ها می‌گویند در این شب قارون به شكل هیزم شكنى كه پشته‌اى هیزم برپشت دارد به خانه‌ها سركشی می‌كند و به آنها هیزم مى دهد و این هیزم‌ها تبدیل به شمش هاى طلا مى‌شود.

قدیم‌تر‌ها بسیاری از خانواده‌های كرمانی شب یلدا را تا 40 روز چله نشینی می‌كردند به این امید كه در یكی از این شب‌ها قارون به خانه آنها هم سری بزند و به آنها شمش طلا بدهد. خانواده‌های كرمانی شب یلدا را با جمع شدن دور كرسی و قصه‌گویی، گرفتن فال حافظ، دورهم‌نشینی و خوردن «شب‌چَره» یا خوراكی‌های یلدا و خنده و شادمانی سپری می‌كنند.

یلدای قزوینی‌ها و حكایت ننه سرما

مادر بزرگ‌های قزوینی می‌گویند اگر در شب یلدا، ننه سرما گریه كند باران می‌بارد، اگر پنبه‌های لحاف بیرون بریزد برف می‌آید و اگر گردنبند مرواریدش پاره شود تگرگ می‌آید.

قزوینی‌ها آوردن میوه‌های خشك و تر و میوه‌هایی كه رنگ سرخ دارند مانند هندوانه و انار را همراه با خوراكی‌های دیگر خوش یمن می‌دانند و معتقدند این خوراكی‌ها به روزی‌شان در زمستان بركت می‌دهد.

وقتی مادر بزرگ‌ها در آوردن تنقلات كمی دیر می‌كنند كوچكترها شعر هر كه نیارد شب چره / انبارش موش بچره را بلند بلند می‌خوانند كه این شعر باعث می‌شود مادربزرگ در آوردن شب چره عجله كند. خانواده‌های قزوینی شب یلدا سبزی پلو با ماهی‌دودی می‌خورند و پس از آن با هندوانه، انار، انواع تنقلات مانند كشمش، گردو، تخمه، آجیل مشگل‌كشا و انجیر خشك، شب‌نشینی خود را به اولین صبح زمستانی گره می‌زنند.

ایلامی‌ها و رسم شلی ملی

یكی از مراسم‌ ویژه ایلامی‌ها در شب یلدا كه از قدیم بین اهالی رایج بوده، رسم شلی ملی است.

در این شب كودكان به بالای پشت‌بام‌ خانه‌ همسایه​ها می‌روند و سبدی را كه به طنابی وصل است به داخل خانه همسایه آویزان می‌كنند و با خواندن اشعاری از صاحبخانه می‌خواهند كمی از تنقلات شب یلدا را برایشان داخل ظرف بریزد، هر خانواده هم بسته به وسع خود این كار را انجام می‌دهد.

خانواده‌های ایلامی شب یلدا را در منزل یكی از بزرگان فامیل جمع می‌شوند و این شب‌نشینی با نقل حكایات و داستان‌های قدیمی گاه تا سپیده دم ادامه دارد. هندوانه را هم نمی‌توان از سفره شب یلدای ایلامی‌ها حذف كرد، همان هندوانه‌هایی كه خانواده‌ها از یك ماه پیش آن را خریداری كرده‌اند تا در شب یلدا از مهمانان‌شان پذیرایی كنند.

خوش آمدگویی به عمو چله و چله زری

اصفهانی‌ها از قدیم‌ مراسم مفصلی برای شب یلدا داشتند كه هنوز كم و بیش ادامه دارد.

اصفهانی‌ها می‌گویند زمستان به دو بخش چله و چله‌كوچیكه تقسیم می‌شود كه وقت چله از اول دی تا دهم بهمن است اما چله كوچیكه از دهم بهمن آغاز می‌شد و تا سی بهمن ادامه دارد.

اصفهانی‌ها چله و چله كوچیكه را به دو نام چله زری و عمو چله صدا می‌كنند.از همان قدیم‌ها شب چله در اصفهان خانوادگی برگزار می‌شود و خانواده‌های اصفهانی با پهن كردن سفره‌ای با عنوان سفره شب چله، این شب را گرامی می‌دارند.

آذری‌ها و خوانچه هدیه نامزدی

آذری‌ها رسم زیبایی در شب یلدا دارند، در این شب كسانی كه نامزد هستند برای نامزدهای خود طبق‌هایی بنام خوانچه می‌فرستند كه معمولا این كار از طرف خانواده داماد انجام می‌شود.

درون خوانچه‌ها شیرینی، پرتقال، سیب، انار، هندوانه، آینه و پارچه قرار داده شده كه با پولك و تور تزیین می‌شود، هنگام غروب، زنان فامیل برای كمك به منزل داماد می‌روند و در این مراسم شادی و پایكوبی هم می‌كنند.

پس از آن طبق‌های آماده بر سر افرادی گذاشته می‌شود تا روانه خانه عروس شوند و مادر عروس پس از تحویل گرفتن طبق‌ها، هدایایی مانند پول یا شیرینی به کسانی که طبق​ها را حمل کرده​اند می‌دهد.

فردای این شب مادر دختر تمام طبق‌ها را در اتاق مهمان می‌چیند و از زنان فامیل دعوت می‌كند تا برای صرف شیرینی و میوه به منزل‌شان بیایند.

تبریزی‌ها در اولین سال ازدواج یك رسم زیبا هم دارند، پدر عروس قبل از غروب آفتاب سهم دختر و دامادش را كه شامل هندوانه، میوه، آجیل، شیرینی، یك قواره پیراهنی باكفش و چادری است را كنار گذاشته و روانه منزل آنها می‌كند.

نكته جالب این‌كه زنان آذری معمولا تا پایان چله كوچك خانه تكانی نمی‌كنند و اعتقاد دارند اگردر طول این دو چله كسی خانه تكانی كند، چله او را نفرین می‌كند و كسی هم كه چله نفرینش كند قطعا به نكبت و بدبختی گرفتار می‌شود.

فال سوزن همدانی‌ها

همدانی‌ها در شب یلدا مراسم ویژه‌ای دارند، آنها هم مانند بسیاری از اهالی دیگر شهرهای كشورمان فال می‌گیرند؛ اما فال سوزن!

همه دور تا دور اتاق می‌نشینند و یكی از پیرزن‌های فامیل اشعاری را می‌خواند، دختر بچه‌ای هم پس از اتمام هر شعر، روی یك پارچه نبریده و آب ندیده سوزن می‌زند و مهمان‌ها بنا به ترتیبی كه نشسته‌اند شعرهای پیرزن را برمی‌دارند و آن را فال خودشان می‌دانند.

خوراكی‌هایی كه در شب یلدا خانواده‌های همدانی می‌خورند در هر منطقه بر اساس شرایط آب و هوایی آن متفاوت است به‌طور مثال در تویسركان و ملایر، گردو و كشمش هم در كنار سایر تنقلات شب یلدا میل می‌شود.




طبقه بندی: حکایت نامه،